पुण्यातील 121 ‘सायलेंट झोन’साठी मोठा निर्णय; तक्रार कुणाकडे करायची? पोलिस घेणार महत्त्वाचं पाऊल

पुणे : शहरातील ध्वनीप्रदूषणाच्या मुद्द्यावर पुन्हा एकदा हालचालींना वेग आला आहे. पुण्यात घोषित करण्यात आलेल्या 121 शांतता क्षेत्रांमध्ये ध्वनीप्रदूषणविरोधी नियमांची कडक अंमलबजावणी करावी, तसेच नियमभंग झाल्यास तातडीने कारवाई व्हावी, अशी मागणी लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने केली आहे.

या पार्श्वभूमीवर मंचाच्या प्रतिनिधींनी पुणे पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांची भेट घेऊन विविध मागण्यांचे निवेदन दिले. बैठकीत हॉस्पिटल, शाळा, महाविद्यालये आणि न्यायालयांच्या परिसरातील शांतता क्षेत्रांमध्ये स्पष्ट मार्किंग आणि सूचना फलक लावण्यापासून ते नागरिकांच्या तक्रारींसाठी स्वतंत्र जबाबदार अधिकारी निश्चित करण्यापर्यंत अनेक मुद्द्यांवर चर्चा झाली.

NGT च्या आदेशानंतर हालचालींना वेग

10 सप्टेंबर 2026 रोजी राष्ट्रीय हरित लवादाच्या पश्चिम विभागीय खंडपीठाने महाराष्ट्रातील अधिसूचित शांतता क्षेत्रांमध्ये ध्वनीप्रदूषण नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश राज्य सरकार आणि पोलीस प्रशासनाला दिले आहेत. पुण्यातील डॉ. कल्याणी मांडके यांच्या अर्जाच्या पार्श्वभूमीवर हा आदेश देण्यात आला.

लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने या आदेशाचा संदर्भ देत पुण्यातील 121 शांतता क्षेत्रांकडे प्रशासनाचे लक्ष वेधले.

शांतता क्षेत्रात 100 मीटरपर्यंत स्पष्ट सूचना देण्याची मागणी

मंचाचे मुकुंद किर्दत यांनी हॉस्पिटल, शाळा, महाविद्यालये आणि न्यायालयांच्या परिसरातील शांतता क्षेत्रांची सीमा नागरिकांना स्पष्टपणे समजावी यासाठी 100 मीटर परिसरात मार्किंग आणि सायनेज करण्यात यावे, अशी मागणी केली.

या फलकांवर संबंधित भागासाठी लागू असलेली कमाल ध्वनीमर्यादाही स्पष्टपणे नमूद करावी, जेणेकरून नागरिक तसेच कार्यक्रम आयोजकांना नियमांची माहिती मिळेल, अशी भूमिका मंचाने मांडली.

112 वर तक्रार केल्यानंतर पुढे काय?

नागरिकांकडून 112 क्रमांकावर ध्वनीप्रदूषणाच्या तक्रारी केल्या जातात; मात्र अनेक वेळा त्यावर तात्पुरती कारवाई होते, असा दावा मंचाने केला आहे. त्यामुळे प्रत्येक भागासाठी ध्वनीप्रदूषणाच्या तक्रारी हाताळणारा जबाबदार अधिकारी निश्चित करण्यात यावा, अशी मागणी करण्यात आली.

मंचाच्या म्हणण्यानुसार, पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी या मागणीवर सकारात्मक भूमिका घेतली असून संबंधित अधिकाऱ्यांची नावे आणि संपर्क क्रमांक पुणे पोलिसांच्या वेबसाइटवर उपलब्ध करून देण्याबाबत चर्चा झाली.

फक्त गणेशोत्सव नाही; सर्व उत्सवांना समान नियम?

ध्वनीप्रदूषणाचे नियम केवळ एका विशिष्ट सणापुरते किंवा उत्सवापुरते मर्यादित न ठेवता वर्षभर समान पद्धतीने लागू करण्यात यावेत, अशी भूमिका मंचाने मांडली.

गणेशोत्सवासह मोहरम, ईद, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती, अण्णाभाऊ साठे जयंती तसेच विविध धार्मिक, सामाजिक आणि राजकीय मिरवणुका किंवा कार्यक्रमांमध्येही समान ध्वनी नियमांची अंमलबजावणी व्हावी, अशी मागणी करण्यात आली.

मंचाने स्पष्ट केले की, “उत्सवांना आमचा विरोध नसून गोंगाटाला विरोध आहे. कायद्याचे आणि ध्वनीमर्यादेचे पालन करून उत्सव साजरा करणाऱ्या मंडळांचे स्वागतच आहे.”

ड्युटीवरील पोलिसांच्या आरोग्याचाही मुद्दा

मोठ्या मिरवणुका आणि उत्सवांमध्ये अनेक तास उच्च आवाजाच्या वातावरणात पोलिसांना कर्तव्य बजावावे लागते. त्यामुळे मिरवणूक बंदोबस्तावर असलेल्या पोलिसांची वेळोवेळी वैद्यकीय तपासणी करण्यात यावी, अशी मागणीही बैठकीत करण्यात आली.

ढोल सरावाची ठिकाणे, मंडपांचा आकार, फटाक्यांचा वापर आणि विविध वाद्यांच्या वापराबाबत भविष्यात स्वतंत्र आणि स्पष्ट नियमावली तयार करण्यात यावी, अशी मागणी मंचाने केली आहे.

पुण्यात 200 ठिकाणी ध्वनीपातळीचे निरीक्षण

मंचाच्या प्रतिनिधींनी महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे प्रादेशिक अधिकारी बाबासाहेब कुकडे यांचीही भेट घेतली. NGT च्या निर्देशांच्या पार्श्वभूमीवर रिअल टाइम डेटा तसेच दररोजच्या ध्वनीपातळीच्या नोंदी 24 तासांच्या आत वेबसाइटवर प्रसिद्ध करण्यात याव्यात, अशी मागणी त्यांच्याकडे करण्यात आली.

मंचाच्या माहितीनुसार, पुण्यात सुमारे 200 ठिकाणी एजन्सीमार्फत ध्वनीपातळीची नोंद करण्याची प्रक्रिया राबवली जाणार असून हा डेटा नियमितपणे सार्वजनिक करण्याच्या शक्यतेवर विचार केला जाऊ शकतो, असे संबंधित अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

या भेटीत लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाचे मुकुंद किर्दत, डॉ. राहुल सावंत, चिंतामणी कांगो, समीर बर्डे, डॉ. सिमी आठवले, अशोक मेहंदळे, आशिष गुंजाळ, उमेश खंदारे यांच्यासह अन्य प्रतिनिधी उपस्थित होते.