जागतिक स्ट्रोक दिनानिमित्त रुबी हॉल क्लिनिकचा पुढाकार; पुण्यातील पहिल्या ‘स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुप’चा प्रारंभ

पुणे : जागतिक स्ट्रोक दिनानिमित्त रुबी हॉल क्लिनिकने पुण्यातील पहिल्या ‘स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुप’ची सुरुवात केली. स्ट्रोकमधून सावरणाऱ्या रुग्णांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना उपचारांनंतरही सातत्यपूर्ण मार्गदर्शन, पुनर्वसनाची माहिती आणि भावनिक आधार मिळावा, या उद्देशाने हा उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. यावेळी सपोर्ट ग्रुपच्या अधिकृत लोगोचेही अनावरण करण्यात आले.

स्ट्रोकनंतर रुग्णांच्या पुनर्प्राप्तीचा प्रवास अनेकदा दीर्घ आणि आव्हानात्मक असतो. शारीरिक हालचाली, बोलणे, आकलनशक्ती आणि भावनिक स्वास्थ्याशी संबंधित अडचणींचा सामना करताना रुग्णांसोबतच त्यांच्या कुटुंबीयांनाही अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. या पार्श्वभूमीवर रुग्ण आणि काळजीवाहूंना एकत्र आणून त्यांना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन, अनुभवांची देवाणघेवाण आणि पुनर्वसनासंबंधी माहिती उपलब्ध करून देणे, हा स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपचा मुख्य हेतू आहे.

भारतात स्ट्रोकचे वाढते प्रमाण चिंताजनक

भारतात स्ट्रोक ही सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने गंभीर समस्या बनली आहे. Scientific Reports या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या आणि Global Burden of Disease डेटावर आधारित अभ्यासानुसार, भारतातील स्ट्रोकचे प्रमाण १९९० मध्ये प्रति एक लाख लोकसंख्येमागे ७६ होते, तर २०२१ मध्ये ते वाढून ८८ झाले.

अन्य एका विश्लेषणानुसार, २०१९ मध्ये भारतात स्ट्रोकची ५.३५ लाखांहून अधिक नवीन प्रकरणे नोंदवण्यात आली. १९९० च्या तुलनेत ही वाढ ११८.८ टक्के होती. स्ट्रोकचा धोका केवळ ज्येष्ठ नागरिकांपुरता मर्यादित नसून तरुणांनाही त्याचा सामना करावा लागत आहे.

२०२० ते २०२२ या कालावधीत देशातील ३० केंद्रांमधील ३४,७९२ रुग्णांच्या नोंदींचा समावेश असलेल्या रुग्णालयाधारित स्ट्रोक रजिस्ट्रीनुसार, १३.८ टक्के रुग्णांचे वय ४५ वर्षांपेक्षा कमी होते. याशिवाय, स्ट्रोकची लक्षणे सुरू झाल्यानंतर केवळ २०.१ टक्के रुग्ण साडेचार तासांच्या आत रुग्णालयात पोहोचले, तर २९.७ टक्के रुग्णांना स्ट्रोकनंतर तीन महिन्यांनीही लक्षणीय अपंगत्वाचा सामना करावा लागला.

उपचारांनंतरही सातत्यपूर्ण आधार महत्त्वाचा

स्ट्रोकवरील तातडीचे उपचार पूर्ण झाल्यानंतर रुग्णाच्या पुनर्प्राप्तीसाठी नियमित वैद्यकीय तपासण्या, पुनर्वसन, कुटुंबीयांचा सहभाग आणि भावनिक आधार महत्त्वाचा ठरतो. अशा परिस्थितीत सपोर्ट ग्रुपमुळे रुग्ण आणि त्यांच्या काळजीवाहूंना समान अनुभव असलेल्या व्यक्तींशी संवाद साधण्याची, तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शन घेण्याची आणि पुनर्प्राप्तीच्या विविध टप्प्यांविषयी माहिती मिळवण्याची संधी मिळू शकते.

रुबी हॉल क्लिनिकच्या या उपक्रमातून स्ट्रोकनंतरच्या आयुष्याविषयी जनजागृती वाढवण्याबरोबरच रुग्णांना अधिक आत्मविश्वासाने आणि स्वावलंबीपणे जीवन जगण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न करण्यात येणार आहे.

रुग्णांच्या सर्वांगीण पुनर्प्राप्तीसाठी कटिबद्ध – डॉ. पुरवेझ के. ग्रांट

रुबी हॉल क्लिनिकचे मुख्य हृदयरोगतज्ज्ञ, अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय विश्वस्त डॉ. पुरवेझ के. ग्रांट म्हणाले, “पुण्यातील पहिल्या स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपची सुरुवात ही रुग्णांना तातडीच्या वैद्यकीय उपचारांनंतरही मदत करण्याच्या आमच्या कटिबद्धतेचे प्रतीक आहे. स्ट्रोकनंतर सावरण्याचा प्रवास दीर्घ आणि आव्हानात्मक असू शकतो. या प्रवासात रुग्णांसोबतच त्यांच्या कुटुंबीयांनाही अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. मार्गदर्शन, अनुभवांची देवाणघेवाण आणि प्रोत्साहन मिळेल, असे सहकार्यपूर्ण व्यासपीठ निर्माण करणे हा आमचा उद्देश आहे.”

ते पुढे म्हणाले की, प्रत्येक स्ट्रोकग्रस्त रुग्णाला संवेदनशीलतेने उपचार मिळावेत, त्याचा आत्मविश्वास पुन्हा वाढावा आणि जीवनमान सुधारावे, यासाठी क्लिनिक प्रयत्नशील आहे.

पुनर्वसन आणि वेळेवर उपचारांवर भर – डॉ. कपिल झिरपे

रुबी हॉल क्लिनिकच्या न्यूरो-इंटेन्सिव्ह केअर युनिटचे प्रमुख डॉ. कपिल झिरपे म्हणाले, “रुग्णाची प्रकृती स्थिर झाल्यानंतर स्ट्रोकवरील उपचार संपत नाहीत. त्यानंतरच्या पुनर्प्राप्तीसाठी सातत्यपूर्ण पुनर्वसन, नियमित वैद्यकीय तपासण्या आणि कुटुंबीयांचा सक्रिय सहभाग आवश्यक असतो. स्ट्रोकनंतर उद्भवणाऱ्या भावनिक आणि दैनंदिन कामकाजाशी संबंधित अडचणींचा सामना करण्यासाठी रुग्णांना मदत करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.”

स्ट्रोकची लक्षणे लवकर ओळखून वेळेत वैद्यकीय उपचार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले. तसेच, योग्य मार्गदर्शन आणि सातत्यपूर्ण मदतीमुळे रुग्णांना अधिक स्वावलंबी होण्याच्या दिशेने प्रयत्न करता येतात, असेही त्यांनी सांगितले.

दीर्घकालीन पुनर्प्राप्तीसाठी सामुदायिक आधार – डॉ. सुनील बंदीष्टी

रुबी हॉल क्लिनिकच्या न्यूरोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. सुनील बंदीष्टी म्हणाले, “स्ट्रोकमधून सावरण्याचा प्रवास हा सुरुवातीच्या उपचारांनंतर आणि रुग्णालयातून घरी गेल्यानंतरही सुरूच राहतो. रुग्णांना हालचाल, बोलणे, आकलनशक्ती आणि भावनिक स्वास्थ्याशी संबंधित अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे सातत्यपूर्ण पुनर्वसन आणि योग्य आधार आवश्यक असतो.”

स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपच्या माध्यमातून रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मार्गदर्शन मिळावे, समान अनुभवातून गेलेल्या व्यक्तींशी संवाद साधता यावा आणि पुनर्प्राप्तीची प्रक्रिया अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेता यावी, असे व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. अशा उपक्रमांमुळे रुग्ण आणि काळजीवाहूंना जाणवणारा एकटेपणा कमी होण्यास तसेच पुनर्वसनातील त्यांचा सक्रिय सहभाग वाढण्यास मदत होऊ शकते.

या कार्यक्रमाला रुबी हॉल क्लिनिकचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय विश्वस्त डॉ. पुरवेझ के. ग्रांट, न्यूरो-इंटेन्सिव्ह केअर युनिटचे प्रमुख डॉ. कपिल झिरपे आणि न्यूरोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. सुनील बंदीष्टी उपस्थित होते.

स्ट्रोक केअर सपोर्ट ग्रुपच्या माध्यमातून रुबी हॉल क्लिनिकने स्ट्रोकनंतरच्या पुनर्प्राप्तीकडे अधिक सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून पाहण्याचा प्रयत्न केला आहे. योग्य वैद्यकीय उपचारांसोबतच पुनर्वसन, भावनिक आधार आणि समाजाचा सहभाग या बाबी रुग्णांच्या दीर्घकालीन पुनर्प्राप्तीसाठी महत्त्वपूर्ण असल्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.