AI मुळे नोकऱ्यांचे भविष्य धोक्यात? बार्कलेजमध्ये 5,000 पदांची कपात;अ‍ॅमेझॉनच्या निर्णयानेही चिंता वाढली!

Ai Generated

लंडन : एकीकडे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) मानवी काम अधिक वेगवान आणि सोपे करत असताना, दुसरीकडे याच तंत्रज्ञानामुळे हजारो कर्मचाऱ्यांच्या नोकऱ्यांवर गदा येत आहे. आयटी क्षेत्रानंतर आता बँकिंग क्षेत्रालाही AI आणि ऑटोमेशनचा मोठा फटका बसताना दिसत आहे. ब्रिटनमधील आघाडीची बँक बार्कलेज (Barclays Bank) ने 2026 या वर्षात जगभरातील सुमारे 5,000 पदे कमी करण्याची घोषणा केली आहे. ही संख्या बँकेच्या एकूण कर्मचाऱ्यांच्या जवळपास 5 टक्के आहे.

खर्च कमी करणे, कामकाजात कार्यक्षमता वाढवणे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे, या उद्देशाने बँकेने नोकरकपातीचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे आर्थिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसमोरही रोजगाराच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

1,000 पदे आधीच रद्द; आणखी 4,000 पदांवर कुऱ्हाड!

मिळालेल्या माहितीनुसार, बार्कलेज बँकेत 2025 अखेरपर्यंत जगभरात जवळपास 93,000 कर्मचारी कार्यरत होते. त्यापैकी सुमारे 5,000 पदे कमी करण्याची योजना आखण्यात आली आहे. 2026 च्या पहिल्या सहामाहीतच बँकेने 1,000 पदांची कपात केली असून, उर्वरित सुमारे 4,000 पदे वर्षाच्या अखेरपर्यंत कमी केली जाणार आहेत.

विशेष म्हणजे, या नोकरकपातीचा सर्वाधिक परिणाम बँकेच्या प्रशासकीय, तांत्रिक आणि सहाय्यक विभागांवर होण्याची शक्यता आहे. जवळपास 60 टक्के कपात सहाय्यक विभागांशी संबंधित असून, त्यामध्ये सॉफ्टवेअर डेव्हलपर्ससारख्या पदांचाही समावेश आहे.

2.3 अब्ज पाउंडचा नफा, तरीही हजारो कर्मचाऱ्यांना धक्का!

बार्कलेज बँकेच्या नोकरकपातीमुळे सर्वाधिक चर्चा होत आहे ती म्हणजे बँकेच्या आर्थिक कामगिरीची. 2026 च्या जुलै ते सप्टेंबर या तिसऱ्या तिमाहीत बँकेने तब्बल 2.3 अब्ज पाउंडचा करपूर्व नफा नोंदवला आहे. गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीच्या तुलनेत हा नफा 12 टक्क्यांनी अधिक आहे.

मात्र, नफ्यात वाढ होऊनही बँकेची कामगिरी बाजारातील विश्लेषकांच्या अपेक्षेपेक्षा कमी राहिली. विशेषतः फिक्स्ड-इन्कम ट्रेडिंग व्यवसायाच्या उत्पन्नात 19 टक्क्यांची घसरण झाली. त्यामुळे बँकेच्या गुंतवणूक बँकिंग व्यवसायाच्या निकालांवर परिणाम झाला.

या पार्श्वभूमीवर बँकेने खर्च नियंत्रण आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने कार्यक्षमता वाढवण्यावर भर दिला आहे. नफा कमावणारी मोठी बँकही हजारो पदे कमी करत असल्याने कर्मचारी कपातीच्या निर्णयाकडे विशेष लक्ष वेधले जात आहे.

AI मुळे माणसांची गरज कमी होणार?

बार्कलेज बँकेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सी. एस. व्यंकटकृष्णन यांनी तंत्रज्ञानातील गुंतवणुकीमुळे कामकाजाची कार्यक्षमता वाढत असल्याचे स्पष्ट केले आहे. गेल्या काही वर्षांपासून बँक आधुनिक तंत्रज्ञानात गुंतवणूक करत असून, आता AI आणि ऑटोमेशनमुळे काही कामांसाठी पूर्वीइतक्या मनुष्यबळाची आवश्यकता राहत नसल्याचे बँकेचे म्हणणे आहे.

बँकेची कार्यपद्धती अधिक सोपी करणे, प्रशासकीय खर्च कमी करणे आणि भविष्यातील गुंतवणुकीसाठी निधी उपलब्ध करणे, हा या धोरणाचा भाग आहे.

मात्र, या नोकरकपातीमागे केवळ AI हे एकमेव कारण नसून खर्च कपात आणि संस्थात्मक पुनर्रचनाही महत्त्वाची कारणे आहेत.

अ‍ॅमेझॉननेही जवळपास 1,000 कर्मचाऱ्यांना दिला धक्का!

बार्कलेजपूर्वी जगातील प्रमुख ई-कॉमर्स कंपनी अ‍ॅमेझॉननेही ऑक्टोबर महिन्यात नव्या नोकरकपातीची घोषणा केली होती. कंपनीने जागतिक स्तरावर 1,000 पेक्षा कमी कर्मचाऱ्यांची कपात केली आहे. या निर्णयाचा भारत, अमेरिका आणि ब्रिटनमधील कर्मचाऱ्यांवर परिणाम झाला आहे.

अ‍ॅमेझॉनच्या रिटेल व्यवसायासह ग्राहक सेवा, विक्रेता सहाय्य आणि इतर संबंधित विभागांतील कर्मचारी या कपातीमुळे प्रभावित झाले आहेत. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, व्यावसायिक प्राधान्यक्रमानुसार अंतर्गत रचनेत बदल करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.

विशेष म्हणजे, भारतात अ‍ॅमेझॉनचा ग्रेट इंडियन फेस्टिव्हल सेल सुरू असतानाच नोकरकपातीची माहिती समोर आली. यापूर्वीही कंपनीने मोठ्या प्रमाणावर कर्मचारी कपात केली होती.

भविष्यातील नोकऱ्यांसाठी AI मोठे आव्हान?

बार्कलेज आणि अ‍ॅमेझॉनसारख्या मोठ्या कंपन्यांमधील नोकरकपातीमुळे कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा रोजगार क्षेत्रावर होणारा परिणाम पुन्हा चर्चेत आला आहे. अनेक कंपन्या कामाचा वेग वाढवण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी AI आधारित प्रणाली विकसित करत आहेत.

यामुळे नियमित स्वरूपाची काही कामे स्वयंचलित होण्याची शक्यता वाढत असली, तरी AI संबंधित तांत्रिक कौशल्ये असलेल्या कर्मचाऱ्यांसाठी नव्या संधीही निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे बदलत्या तंत्रज्ञानानुसार कौशल्ये विकसित करणे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.

एकीकडे कंपन्यांचा नफा वाढत असताना दुसरीकडे हजारो कर्मचाऱ्यांच्या नोकऱ्या कमी होत आहेत. त्यामुळे AI च्या युगात माणसांच्या रोजगाराचे भवितव्य काय असणार, हा प्रश्न आता केवळ आयटी क्षेत्रापुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर संपूर्ण जागतिक अर्थव्यवस्थेसमोर उभा राहिला आहे