दिवाळीत फटाक्यांवर पूर्ण बंदी नाही! सुप्रीम कोर्टाचा मोठा संकेत; ‘24 तासही परवानगी नाही’, ठराविक वेळेतच फटाके?
दिवाळीत फटाक्यांवर सरसकट पूर्ण बंदी घालण्यास सर्वोच्च न्यायालयाने असहमती दर्शवली आहे. मात्र 24 तास किंवा अनिर्बंध फटाके फोडण्याची परवानगीही दिली जाणार नसल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले. फटाके फोडण्यासाठी ठराविक वेळ निश्चित करण्याचा विचार सुरू असून, CPCB च्या अहवालानंतर कोणत्या प्रकारच्या फटाक्यांना परवानगी मिळणार हे स्पष्ट होणार आहे.
नवी दिल्ली : आगामी दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर फटाक्यांच्या वापराबाबत सर्वोच्च न्यायालयाने महत्त्वाची भूमिका स्पष्ट केली आहे. फटाक्यांवर सरसकट पूर्ण बंदी घालण्यास न्यायालयाने असहमती दर्शवली असून, त्याचवेळी दिवसभर किंवा 24 तास फटाके फोडण्याची मुभाही दिली जाणार नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. फटाके फोडण्यासाठी ठराविक वेळ निश्चित करण्यासह कोणत्या प्रकारच्या फटाक्यांना परवानगी देता येईल, याबाबत न्यायालय पुढील निर्णय घेणार आहे.
न्यायमूर्ती एम.एम. सुंदरेश आणि न्यायमूर्ती पी.बी. वराळे यांच्या खंडपीठासमोर फटाक्यांवरील निर्बंधासंदर्भातील प्रकरणाची बुधवारी सुनावणी झाली. पूर्ण बंदीमुळे दिवाळी साजरी करणाऱ्या नागरिकांच्या भावना प्रभावित होऊ शकतात, तर अनिर्बंध फटाकेबाजीमुळे वृद्ध, आजारी व्यक्ती, लहान मुले आणि इतर नागरिकांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो, असे निरीक्षण न्यायालयाने नोंदवले. त्यामुळे दोन्ही बाजूंमध्ये संतुलन साधणारा मार्ग शोधण्याची आवश्यकता असल्याचे खंडपीठाने म्हटले.
‘पूर्ण बंदीही नाही, 24 तास परवानगीही नाही’
सुनावणीदरम्यान न्यायालयाने स्पष्ट केले की, फटाक्यांवर पूर्ण बंदी घालण्याची भूमिका स्वीकारली जाणार नाही. मात्र, दिवसभर फटाके फोडण्याची परवानगीही देता येणार नाही. त्यामुळे दिवाळीच्या काळात फटाके फोडण्यासाठी विशिष्ट वेळ निश्चित करण्याचा पर्याय न्यायालयाच्या विचाराधीन आहे.
CPCB च्या अहवालानंतर ठरणार कोणते फटाके परवानगीयोग्य
केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडून (CPCB) फटाक्यांच्या विविध प्रकारांमुळे होणाऱ्या प्रदूषणाचा अभ्यास केला जात आहे. विशेषतः बेरियमयुक्त फटाक्यांच्या परिणामाबाबत अतिरिक्त माहिती मागवण्यात आली आहे. अतिरिक्त सॉलिसिटर जनरल ऐश्वर्या भाटी यांनी या मुद्द्यावर CPCB चे म्हणणे सादर करण्यासाठी 15 ऑक्टोबरपर्यंत वेळ मागितला आहे. त्यानंतर कोणत्या प्रकारच्या फटाक्यांना परवानगी देता येईल आणि कोणत्या अटी लागू होतील, याबाबत न्यायालय पुढील भूमिका स्पष्ट करू शकते.
ग्रीन फटाक्यांवर पुन्हा भर?
यापूर्वी दिल्ली-NCR मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने केवळ मान्यताप्राप्त ‘ग्रीन फटाक्यांच्या’ मर्यादित विक्री आणि वापराला विशिष्ट अटींसह परवानगी दिली होती. अशा फटाक्यांसाठी विक्रीची ठिकाणे, वापराची वेळ आणि उत्पादनासंबंधी निर्बंध लागू करण्यात आले होते. त्यामुळे यंदाही पर्यावरणपूरक किंवा मान्यताप्राप्त फटाक्यांना मर्यादित स्वरूपात परवानगी देण्याचा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो; मात्र अंतिम नियम अद्याप निश्चित झालेले नाहीत.
दिल्ली-NCR मधील प्रदूषणाचा मुद्दा केंद्रस्थानी
दिल्ली आणि राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात दरवर्षी ऑक्टोबर ते जानेवारीदरम्यान वायू प्रदूषणाचा प्रश्न गंभीर बनतो. त्यामुळे फटाक्यांचा वापर, वाहनांमधून होणारे उत्सर्जन, औद्योगिक प्रदूषण तसेच शेतीतील अवशेष जाळण्यासारख्या कारणांचा एकत्रित परिणाम लक्षात घेऊन न्यायालयाकडून विविध निर्बंध लागू करण्यात आले आहेत.
सध्याच्या सुनावणीतही न्यायालयाने सण साजरा करण्याचा अधिकार आणि नागरिकांचे आरोग्य तसेच पर्यावरण संरक्षण यामध्ये संतुलन राखण्यावर भर दिला आहे. फटाक्यांच्या वापरासाठी अंतिम वेळा आणि परवानगी असलेल्या फटाक्यांचे प्रकार CPCB च्या अहवालानंतर स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.