हे पाठ्यपुस्तक आहे की बॉलिवूडची गाण्यांची वही? 'निंबूडा' प्रकरणाने ओडिशात खळबळ

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) अंतर्गत तयार करण्यात आलेल्या इयत्ता पाचवीच्या इंग्रजी वर्कबुकमध्ये राजस्थानच्या पारंपरिक लोकगीताऐवजी १९९९ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या 'हम दिल दे चुके सनम' या सुपरहिट चित्रपटातील लोकप्रिय 'निंबूडा-निंबूडा' गाण्याचे बोल समाविष्ट करण्यात आल्याचे समोर आले आहे. हा प्रकार उघडकीस येताच पालक, शिक्षक आणि शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली असून शिक्षण विभागाच्या निष्काळजीपणावर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.

'Mo Sangeet Jagat' उपक्रमात नेमकी काय चूक झाली?

राज्य सरकारने अलीकडेच राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार नवीन अभ्यासक्रम लागू केला आहे. या अभ्यासक्रमामध्ये विद्यार्थ्यांना भारताच्या विविध राज्यांतील लोककला, लोकसंगीत आणि सांस्कृतिक वारसा यांची माहिती मिळावी, या उद्देशाने 'Mo Sangeet Jagat' हा विशेष उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. या उपक्रमाअंतर्गत राजस्थानमधील प्रसिद्ध 'निंबूडा' या पारंपरिक लोकगीताची माहिती विद्यार्थ्यांना देण्याचा उद्देश होता. मात्र, मूळ लोकगीताचा संदर्भ न घेता त्याच नावाचे बॉलिवूड गाणे थेट इंग्रजी भाषांतरासह पुस्तकात छापण्यात आल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.

सोशल मीडियावर टीका; पालक आणि शिक्षकांचा संताप

या प्रकाराची माहिती समोर आल्यानंतर सोशल मीडियावर संबंधित पुस्तकातील पानांचे फोटो मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाले. अनेकांनी या चुकीवरून शिक्षण विभागाची खिल्ली उडवली असून, प्राथमिक शाळेतील विद्यार्थ्यांना लोकपरंपरेऐवजी चित्रपटातील गाणी शिकवली जात आहेत का, असा सवाल उपस्थित केला जात आहे. अभ्यासक्रम तयार करताना आणि पुस्तक छापण्यापूर्वी अनेक स्तरांवर तज्ज्ञ समित्या, संपादन, प्रूफरीडिंग आणि पडताळणीची प्रक्रिया पार पडते. तरीही इतकी गंभीर चूक कशी झाली, याबाबत आश्चर्य व्यक्त केले जात आहे.

इतर वर्गांच्या पुस्तकांमध्येही गंभीर त्रुटी

विशेष म्हणजे ही चूक केवळ इयत्ता पाचवीच्या पुस्तकापुरती मर्यादित नसल्याचेही समोर आले आहे. इयत्ता तिसरीच्या पुस्तकामध्ये 'मिशन काश्मीर' चित्रपटातील लोकप्रिय 'बुम्रो बुम्रो' हे गाणे काश्मिरी लोकगीत म्हणून प्रकाशित करण्यात आले आहे. त्याचप्रमाणे इयत्ता आठवीच्या 'Kriti' कला शिक्षणाच्या पुस्तकात 'मिशन काश्मीर' चित्रपटातीलच 'रिंद पोश माल' हे गाणे पारंपरिक काश्मिरी लोकगीत म्हणून समाविष्ट करण्यात आले आहे. त्यामुळे अभ्यासक्रम तयार करताना तथ्यांची पडताळणी करण्यात मोठ्या प्रमाणात हलगर्जीपणा झाल्याची टीका होत आहे.

दरम्यान, ओडिशा प्राथमिक शिक्षक संघटनेने (OPSTA) या प्रकरणावर गंभीर आक्षेप नोंदवला आहे. संघटनेच्या म्हणण्यानुसार, इयत्ता पहिली ते आठवीसाठी नव्याने प्रकाशित करण्यात आलेल्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये १,६७८ हून अधिक चुका आढळल्या आहेत. या चुकांमध्ये केवळ गाण्यांचा चुकीचा संदर्भच नाही, तर अनेक तथ्यात्मक आणि माहितीविषयक त्रुटींचाही समावेश आहे.

सरकारची कोंडी; कारवाईची मागणी

संघटनेने केलेल्या दाव्यानुसार, काही पुस्तकांमध्ये ओडिशा विधानसभेच्या जागी कर्नाटक विधानसभेचा फोटो प्रकाशित करण्यात आला आहे. काही शहरांची प्रशासकीय माहिती चुकीची देण्यात आली आहे, तर काही धड्यांमध्ये भाषिक आणि व्याकरणाच्या त्रुटीदेखील असल्याचे निदर्शनास आले आहे. त्यामुळे नव्या अभ्यासक्रमाच्या गुणवत्तेबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

या संपूर्ण प्रकरणामुळे ओडिशा सरकारची मोठी कोंडी झाली असून विरोधकांनीही सरकारवर जोरदार टीका सुरू केली आहे. विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याशी संबंधित विषयात अशा प्रकारच्या निष्काळजीपणाला जबाबदार असलेल्या अधिकाऱ्यांवर कठोर कारवाई करावी, तसेच सर्व पाठ्यपुस्तकांची तातडीने फेरतपासणी करून सुधारित आवृत्ती प्रकाशित करावी, अशी मागणी पालक, शिक्षक आणि विविध सामाजिक संघटनांकडून केली जात आहे.

शिक्षणतज्ज्ञांचे मत आणि पुढे काय?

शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांचे मत आहे की, राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना दर्जेदार आणि अचूक शिक्षण उपलब्ध करून देणे हा आहे. मात्र, अशा प्रकारच्या गंभीर चुका केवळ विद्यार्थ्यांची दिशाभूल करत नाहीत, तर संपूर्ण शिक्षण व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेवरही परिणाम करतात. त्यामुळे या प्रकरणाची सखोल चौकशी करून भविष्यात अशा प्रकारच्या चुका होणार नाहीत, यासाठी ठोस उपाययोजना करणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.

सध्या हे प्रकरण सोशल मीडियावरही चर्चेचा विषय ठरले असून, शिक्षण विभागाकडून यावर अधिकृत स्पष्टीकरण आणि संबंधित पाठ्यपुस्तकांमध्ये दुरुस्ती करण्याबाबत काय निर्णय घेतला जातो, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.