दिवाळी फराळाच्या गुणवत्तेवर FDA ची नजर; मुंढेंनी घेतली लाडू-चिवड्यांची चाचणी

पुणे : दिवाळीच्या फराळाला पुणेकरांची पसंती असताना द पूना मर्चेंट्स चेंबरच्या बहुप्रतीक्षित लाडू-चिवडा विक्रीला आजपासून सुरुवात झाली आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या हस्ते या उपक्रमाचे उद्घाटन करण्यात आले. यावेळी माजी खासदार श्रीनिवास पाटील प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. चेंबरच्या या सामाजिक उपक्रमाचे यंदा 39 वे वर्ष असून, नागरिकांना माफक दरात दर्जेदार आणि सुरक्षित दिवाळी फराळ उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश आहे.

यंदा लाडू आणि चिवड्याचे दर वाढवण्यात आले आहेत. एक किलो लाडू किंवा चिवड्यासाठी 230 रुपये, तर अर्ध्या किलोसाठी 120 रुपये मोजावे लागणार आहेत. गेल्या वर्षी किलोमागे 190 रुपये दर होता. कच्च्या मालाच्या किमतीत 25 ते 30 टक्क्यांनी झालेली वाढ, गॅसचे वाढलेले दर आणि कामगारांची मजुरी यामुळे यंदा दरात वाढ करावी लागल्याचे चेंबरकडून सांगण्यात आले.

पुण्यासह राज्यातील विविध भागांत आणि परदेशातही दिवाळी फराळ पाठवण्याची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. यासाठी मार्केट यार्ड येथील चेंबरच्या कार्यालयात स्वतंत्र काउंटर सुरू करण्यात येणार आहे.

दोन लाख किलो फराळाची निर्मिती; 2 हजार फूड हँडलर्सना प्रशिक्षण

उद्घाटनप्रसंगी बोलताना FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी या उपक्रमाचे कौतुक केले. ते म्हणाले की, हा उपक्रम अत्यंत चांगला असून, 'नो प्रॉफिट, नो लॉस' तत्त्वावर अनेक वर्षांपासून सुरू आहे. या माध्यमातून गरजू नागरिकांना चांगल्या दर्जाचा, सुरक्षित आणि माफक किमतीतील दिवाळी फराळ उपलब्ध होतो.

या उपक्रमांतर्गत जवळपास दोन लाख किलो फराळ तयार केला जातो आणि राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये त्याची विक्री केली जाते. यंदा FDA कडून काही महत्त्वाच्या सूचना देण्यात आल्या होत्या. चेंबरने या सूचनांचे काटेकोर पालन केल्याचे मुंढे यांनी सांगितले.

फराळ तयार करणाऱ्या कामगारांची वैद्यकीय तपासणी करण्यात आली असून, सुमारे दोन हजार फूड हँडलर्सना प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. याशिवाय, प्रत्येक 25 ते 30 कामगारांमागे एक टेक्निकल सुपरवायझर नेमण्याचा नियम यंदा पाळण्यात आला आहे. त्यामुळे तयार होणारे लाडू आणि चिवडा तांत्रिक निकषांनुसार आणि सुरक्षित पद्धतीने तयार होण्यास मदत होणार आहे.

लाडू-चिवड्यातील रंगाचे प्रमाण कमी करण्याच्या सूचना

फराळातील रंगांच्या वापराबाबतही FDA कडून विशेष लक्ष देण्यात आले आहे. मुंढे म्हणाले की, यंदा रंगाचे प्रमाण कमी करण्यात आले आहे. नियमांनुसार काही अनुमत खाद्यपदार्थांमध्ये 100 पीपीएमपर्यंत रंग वापरण्याची मर्यादा असली, तरी संबंधित फराळाच्या उत्पादनांमध्ये लॅब तपासणीनुसार रंगाचे प्रमाण 30 पीपीएमपर्यंत असल्याचे आढळले आहे.

सर्व उत्पादनांचे नमुने प्रयोगशाळेत तपासण्यात आले असून, तपासणीतील निकष पूर्ण झाल्याचे त्यांनी सांगितले. मात्र, कृत्रिम रंगांचा वापर टाळून शक्यतो केवळ नैसर्गिक रंगांचाच वापर करण्याच्या सूचना चेंबरला देण्यात आल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

FDA कडून फराळाच्या नमुन्यांची तपासणी

लाडू-चिवडा विक्रीचे उद्घाटन होण्यापूर्वी FDA कडून पदार्थांचे नमुने घेण्यात आले होते. खासगी प्रयोगशाळा आणि FDA अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून अन्नपदार्थ तयार करताना गुणवत्तेसंदर्भातील सर्व नियमांचे पालन होत आहे की नाही, याची तपासणी करण्यात आली.

मुंढे यांनी स्वतः लाडू हातात घेऊन त्यातील रंग आणि तेलाच्या प्रमाणाची पाहणी केली. लाडू हाताने फोडून पाहिल्यानंतर हाताला रंग लागत नसल्याचे त्यांनी नमूद केले. तेलाचा वापरही जास्त जाणवत नसल्याचे त्यांनी सांगितले. प्रयोगशाळेतील अहवाल सकारात्मक असले तरी प्रत्यक्ष उत्पादनातही नियमांचे पालन होते की नाही, याची खात्री करण्यासाठी त्यांनी स्वतः तपासणी केल्याचे स्पष्ट केले.

याशिवाय, उघड्यावर ठेवलेल्या फराळाच्या सजावटीसाठी वापरलेल्या पदार्थांच्या विल्हेवाटीबाबतही त्यांनी सूचना केल्या. खाण्यायोग्य न राहिलेले पदार्थ गाईंना देण्याऐवजी नियमानुसार त्यांची योग्य विल्हेवाट लावावी, असे त्यांनी सांगितले.

मसाले आणि खाद्यतेलावर FDA ची मोठी कारवाई

राज्यातील अन्नसुरक्षा कारवाईबाबत माहिती देताना मुंढे यांनी मसाले आणि खाद्यतेलाच्या बाबतीत मोठ्या प्रमाणावर तपासणी करण्यात आल्याचे सांगितले.

गेल्या दोन दिवसांत मसाले आणि खाद्यतेलाशी संबंधित प्रत्येकी एक हजारांहून अधिक ठिकाणी तपासण्या करण्यात आल्या. या कारवाईत सुमारे 28 हजार क्विंटल खाद्यतेलाचा साठा, तर 18 ते 20 हजार क्विंटल मसाले जप्त करण्यात आल्याची माहिती त्यांनी दिली.

महाराष्ट्रातील मसाले आणि खाद्यतेल क्षेत्रातील ही आतापर्यंतची सर्वात मोठी कारवाई असल्याचा दावा मुंढे यांनी केला. दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर ही मोहीम राबवण्यात आली असून, आता केवळ एका सणापुरती मर्यादित न राहता वर्षभरातील सर्व सणांसाठी विशेष 'स्टँडिंग ऑर्डर' जारी करण्यात आल्याचेही त्यांनी सांगितले.

सणाच्या 21 दिवस आधीपासून FDA ची विशेष मोहीम

अन्नपदार्थांच्या गुणवत्तेवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी FDA कडून सणाच्या 21 दिवस आधीपासून आणि सणानंतर 30 दिवसांपर्यंत चार टप्प्यांत तपासणी मोहीम राबवली जात आहे.

पहिल्या टप्प्यात उत्पादक, वेअरहाऊस, डीलर्स आणि सेमी-डीलर्स यांची तपासणी करून असुरक्षित किंवा निकृष्ट दर्जाचा कच्चा माल बाजारात येऊ नये, यावर भर देण्यात आला आहे.

दुसऱ्या टप्प्यात किरकोळ विक्री केंद्रांवर लक्ष केंद्रित करण्यात आले असून, लाडू, चिवडा आणि इतर दिवाळी फराळाच्या उत्पादनांची तपासणी केली जात आहे. ड्रायफ्रूट्स, मिठाईची दुकाने, दुग्धजन्य पदार्थ, खाद्यतेल, मसाले आणि दिवाळीसाठी तयार होणाऱ्या सर्व खाद्यपदार्थांची तपासणी व नमुना चाचणी सातत्याने सुरू असल्याचे मुंढे यांनी स्पष्ट केले.

काही दिवसांपूर्वी नवी मुंबईतील ड्रायफ्रूट्सच्या एका मोठ्या वेअरहाऊसवर कारवाई करण्यात आली होती. मुंबई आणि पुणे परिसरात मोठ्या प्रमाणावर पुरवठा करणाऱ्या या गोदामात नियमांचे उल्लंघन आढळल्याने ते सील करून पुढील कारवाई करण्यात आल्याचेही त्यांनी सांगितले.

नागरिकांनी अन्नपदार्थांबाबत शंका असल्यास FDA कडे तक्रार करावी

नागरिकांना आवाहन करताना मुंढे म्हणाले की, बाजारात विकल्या जाणाऱ्या कोणत्याही खाद्यपदार्थाच्या गुणवत्तेबाबत शंका असल्यास नागरिकांनी FDA च्या अधिकृत पोर्टलवर तक्रार नोंदवावी. अशा तक्रारींवर तातडीने कारवाई करण्यात येईल.

व्यावसायिकांनीही अन्नसुरक्षेचे सर्व नियम आणि FDA कडून जारी करण्यात आलेल्या मार्गदर्शक सूचनांचे काटेकोर पालन करावे. यामुळे व्यावसायिकांचा व्यवसाय चांगल्या पद्धतीने चालण्यास मदत होईल आणि नागरिकांना सुरक्षित, दर्जेदार व आरोग्याला हितकारक अन्नपदार्थ मिळतील, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

द पूना मर्चेंट्स चेंबरचा गेल्या 39 वर्षांपासून सुरू असलेला हा उपक्रम सामाजिक बांधिलकी जपणारा असून, नागरिकांना परवडणाऱ्या दरात सुरक्षित दिवाळी फराळ उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरत आहे.