चार बेस-चार टॉप’ला पुणेकरांचा विरोध; पोलिसांच्या नियमांवरच उपस्थित केले प्रश्न

पुणे : सण-उत्सवांमधील कर्णकर्कश डीजे आणि लाऊडस्पीकरच्या आवाजावरून पुण्यात सुरू असलेला वाद आणखी तीव्र झाला आहे. ‘लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंच – Punekars Against Loudspeakers’ ने शुक्रवारी (11 सप्टेंबर) पत्रकार परिषद घेत पुणे पोलिसांच्या ‘चार बेस-चार टॉप’ ध्वनियंत्रणा धोरणावर आक्षेप घेतला. ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांची पोलिस आणि महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने स्वतःहून कठोर अंमलबजावणी करावी, अशी मागणी मंचाने केली आहे.

मंचाने आता शनिवार, 12 सप्टेंबर रोजी सायंकाळी 5.30 वाजता कोथरूडमधील छत्रपती शिवाजी महाराज पुतळ्यापासून कर्वे रोडवरील मृत्युंजयेश्वर मंदिरापर्यंत कर्णकर्कश आवाजाविरोधात मोर्चा काढण्याची घोषणा केली आहे.

NGTच्या आदेशाचा दाखला देत पोलिसांच्या नियमांवर प्रश्न

राष्ट्रीय हरित लवादाच्या (NGT) 2024 मधील पुण्याशी संबंधित प्रकरणाचा दाखला मंचाने पत्रकार परिषदेत दिला. त्या आदेशामध्ये गणेश मंडपांमध्ये लाऊडस्पीकरच्या एकूण क्षमतेवर निर्बंध, रिअल टाइम नॉइज मॉनिटरिंग आणि संबंधित यंत्रणांमध्ये समन्वयाबाबत निर्देश देण्यात आले होते. उपलब्ध आदेशाच्या माहितीनुसार, 100 वॅट क्षमतेचा स्पीकर सुमारे 40 मीटर अंतरापर्यंत सुमारे 85 डेसिबल आवाज निर्माण करू शकतो, असे निरीक्षण नोंदवण्यात आले होते.

याच पार्श्वभूमीवर पुणे पोलिसांनी परवानगी दिलेल्या ‘चार बेस-चार टॉप’ व्यवस्थेला शास्त्रीय आधार काय, असा सवाल मंचाने उपस्थित केला. केवळ स्पीकरची संख्या निश्चित करण्याऐवजी प्रत्यक्ष ध्वनीपातळी, उपकरणांची क्षमता, फ्रिक्वेन्सी आणि परिसराची श्रेणी यांचा विचार करून परवानगी दिली पाहिजे, अशी मंचाची भूमिका आहे.

शांतता क्षेत्रातील नियम कठोरपणे लागू करण्याची मागणी

Noise Pollution (Regulation and Control) Rules, 2000 नुसार व्यावसायिक क्षेत्रासाठी दिवसाची मर्यादा 65 dB(A), निवासी क्षेत्रासाठी 55 dB(A), तर अधिसूचित शांतता क्षेत्रासाठी 50 dB(A) आहे. रात्री शांतता क्षेत्रासाठी ही मर्यादा 40 dB(A) आहे. तसेच रुग्णालये, शैक्षणिक संस्था आणि न्यायालयांभोवती किमान 100 मीटरचा परिसर राज्य सरकारकडून शांतता क्षेत्र म्हणून अधिसूचित केला जाऊ शकतो.

शांतता क्षेत्रात संगीत वाजवणे, साऊंड अॅम्प्लिफायर अथवा लाऊडस्पीकर वापरण्यासंदर्भात नियमांमध्ये दंडात्मक तरतुदी आहेत. त्यामुळे पुण्यातील अधिसूचित संवेदनशील भागांमध्ये नियमांची कठोर अंमलबजावणी करावी आणि सध्याच्या लाऊडस्पीकर परवानग्यांचाही पुनर्विचार करावा, अशी मागणी मंचाने केली.

मंचाने पुण्यात 121 आणि पिंपरी-चिंचवडमध्ये 65 संवेदनशील अथवा शांतता क्षेत्र असल्याचा दावा केला आहे. पुण्यासंदर्भात 2018 मधील सरकारी अधिसूचनेत ध्वनिप्रदूषण नियमांच्या अंमलबजावणीसाठी 121 क्षेत्रांचा उल्लेख असल्याचे वृत्त यापूर्वी प्रसिद्ध झाले आहे.

‘पोलिसांनी स्वतःहून आवाज मोजावा’

पोलिस आणि महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने नागरिकांकडून तक्रार येण्याची वाट न पाहता स्वतःहून ध्वनीपातळी मोजावी, रिअल टाइम माहिती सार्वजनिक करावी आणि उल्लंघन झाल्यास तत्काळ कारवाई करावी, अशी मागणी मंचाने केली आहे.

दहीहंडी उत्सवादरम्यान पुणे पोलिसांनी मोठ्या प्रमाणावर ध्वनीपातळीचे रीडिंग घेतले होते. नियमभंगाच्या प्रकरणांमध्ये 116 ठिकाणी न्यायालयीन कारवाईची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली, तर स्वतंत्र BNS गुन्हेही नोंदवण्यात आले होते.

मंचाच्या म्हणण्यानुसार, नागरिकांनी स्वतंत्रपणे केलेल्या सुमारे 60 ठिकाणांच्या नोंदींपैकी 30 ठिकाणी आवाज 100 डेसिबलपेक्षा अधिक आढळला. त्यामुळे केवळ तक्रार आल्यानंतर नव्हे, तर प्रशासनाने सक्रियपणे ध्वनिप्रदूषण रोखण्याची जबाबदारी स्वीकारावी, अशी मागणी करण्यात आली.

योगेश कदमांच्या वक्तव्यावरही आक्षेप

गृह राज्यमंत्री योगेश कदम यांनी सण-उत्सवांतील आवाजाबाबत केलेल्या वक्तव्यावरही मंचाने टीका केली. योगेश कदम हे सध्या महाराष्ट्राच्या गृह विभागात शहरी भागाचे राज्यमंत्री आहेत, तर सिद्धेश रामदास कदम महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे अध्यक्ष आहेत.

दुसरीकडे सार्वजनिक आरोग्य राज्यमंत्री मेघना साकोरे-बोर्डीकर यांनी आपल्या चुलत भावाचा गेल्या वर्षी गणेश विसर्जनादरम्यान मोठ्या डीजेच्या आवाजामुळे प्रकृती बिघडून मृत्यू झाल्याचा दावा करत उच्च आवाजाच्या डीजेवर निर्बंधांना समर्थन दिले आहे.

या परस्परविरोधी भूमिकांच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने ध्वनिप्रदूषणाबाबत स्पष्ट आणि एकसमान धोरण जाहीर करावे, अशी मागणी पुणेकर मंचाने केली.

12 सप्टेंबरला पुन्हा रस्त्यावर

यापूर्वीही ‘Punekars Against Loudspeakers’च्या वतीने शेकडो पुणेकरांनी बालगंधर्व चौक ते पुणे महापालिका असा मोर्चा काढत डीजे आणि कर्णकर्कश लाऊडस्पीकरला विरोध केला होता. आंदोलकांनी आपण सण-उत्सवांच्या विरोधात नसून केवळ अतितीव्र आवाजाच्या विरोधात असल्याचे स्पष्ट केले होते.

आता 12 सप्टेंबरला सायंकाळी 5.30 वाजता कोथरूडमधील छत्रपती शिवाजी महाराज पुतळा ते मृत्युंजयेश्वर मंदिर असा आणखी एक मोर्चा काढण्यात येणार आहे.

पत्रकार परिषदेला मुकुंद किर्दत, डॉ. राहुल सावंत, चिंतामणी कांगो, डॉ. सिमी आठवले, नीता केळकर, किर्ती लिमये यांच्यासह मंचाचे इतर सदस्य उपस्थित होते.

Summary: पुण्यात डीजे आणि लाऊडस्पीकरच्या आवाजावरून वाद पुन्हा तीव्र झाला आहे. ‘लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंच’ने पोलिसांच्या ‘चार बेस-चार टॉप’ नियमावर आक्षेप घेत ध्वनिप्रदूषणाच्या कायद्याची कठोर अंमलबजावणी करण्याची मागणी केली आहे. यासाठी 12 सप्टेंबरला कोथरूडमध्ये मोर्चा काढण्यात येणार आहे.